Adabiy tanqid
Tanlangan
60-70 yillar adabiy tanqidchiligiga bir nazar
Annotatsiya
Boynazar Yo‘ldoshevning “60–70-yillar adabiy tanqidchiligi tarixiga bir nazar” nomli adabiy tanqid tarixiga bag‘ishlangan adabiy obzori 1960–1970-yillar o‘zbek adabiy tanqidchiligining shakllanishi, rivojlanish bosqichlari va ilmiy-estetik tamoyillarini yoritishga bag‘ishlangan. Adabiy obzorda mazkur davr adabiy tanqidining taraqqiyoti tarixiy izchillik asosida tahlil qilinib, uning nazariy-metodologik asoslari, ilmiy yo‘nalishlari hamda o‘zbek adabiyotshunosligi rivojidagi o‘rni umumlashtiriladi.
Adabiy obzorda Izzat Sulton, Ozod Sharafiddinov, Umarali Normatov, Norboy Xudoyberganov, Matyoqub Qo‘shjonov, V. Zohidov, H. Yoqubov, B. Nazarov va boshqa adabiyotshunos olimlarning ilmiy faoliyati, adabiy tanqid taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi hamda ilmiy qarashlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning adabiy jarayonni baholashdagi metodologik yondashuvlari, ilmiy izlanishlari va tanqidchilik maktabining shakllanishidagi o‘rnini atroflicha yoritadi.
Adabiy obzorda 1960–70-yillar adabiy tanqidining ilmiylik, tarixiylik, xolislik va estetik mezonlarga asoslangan rivojlanish tamoyillari tahlil qilinadi. Shuningdek, monografik tadqiqotlar, adabiy portret, taqriz, adabiy maqola, muammoviy tadqiqotlar kabi adabiy tanqid janrlarining taraqqiyoti hamda ularning adabiy jarayonni o‘rganishdagi ahamiyati yoritiladi. Muallif mazkur davr tanqidchiligining yutuqlari bilan bir qatorda ayrim metodologik cheklanishlar va mafkuraviy ta’sirlarni ham ilmiy nuqtayi nazardan baholaydi.
Muallif 1960–70-yillar o‘zbek adabiy tanqidchiligi keyingi davr adabiyotshunosligi taraqqiyoti uchun mustahkam nazariy asos yaratganini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda tanqidchilarning ilmiy qarashlari, adabiy-estetik mezonlari va adabiy jarayonni tadqiq etishdagi yondashuvlari o‘zaro qiyoslanib, davr adabiy tanqidining rivojlanish tendensiyalari yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir adabiyotshunos emas, balki 1960–70-yillar o‘zbek adabiy tanqidchiligining yetakchi namoyandalari va ularning ilmiy merosi yagona adabiy-tanqidiy jarayon doirasida umumlashtirilgan holda tahlil qilinadi. Muallif davr adabiy tanqidining metodologik tamoyillari, ilmiy yutuqlari va rivojlanish istiqbollari yuzasidan asosli ilmiy xulosalar chiqaradi.
Mazkur adabiy obzor o‘zbek adabiy tanqidchiligi tarixining muhim bosqichlaridan biri bo‘lgan 1960–70-yillar ilmiy-estetik tafakkurini yorituvchi muhim manbalardan hisoblanadi. Unda davr tanqidchiligining rivojlanish qonuniyatlari, yetakchi adabiyotshunoslarning ilmiy faoliyati va adabiy tanqid taraqqiyotining asosiy tamoyillari umumlashtirilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda adabiy tanqid tarixiga bag‘ishlangan adabiy obzor sifatida muhim nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
Adabiy obzorda Izzat Sulton, Ozod Sharafiddinov, Umarali Normatov, Norboy Xudoyberganov, Matyoqub Qo‘shjonov, V. Zohidov, H. Yoqubov, B. Nazarov va boshqa adabiyotshunos olimlarning ilmiy faoliyati, adabiy tanqid taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi hamda ilmiy qarashlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning adabiy jarayonni baholashdagi metodologik yondashuvlari, ilmiy izlanishlari va tanqidchilik maktabining shakllanishidagi o‘rnini atroflicha yoritadi.
Adabiy obzorda 1960–70-yillar adabiy tanqidining ilmiylik, tarixiylik, xolislik va estetik mezonlarga asoslangan rivojlanish tamoyillari tahlil qilinadi. Shuningdek, monografik tadqiqotlar, adabiy portret, taqriz, adabiy maqola, muammoviy tadqiqotlar kabi adabiy tanqid janrlarining taraqqiyoti hamda ularning adabiy jarayonni o‘rganishdagi ahamiyati yoritiladi. Muallif mazkur davr tanqidchiligining yutuqlari bilan bir qatorda ayrim metodologik cheklanishlar va mafkuraviy ta’sirlarni ham ilmiy nuqtayi nazardan baholaydi.
Muallif 1960–70-yillar o‘zbek adabiy tanqidchiligi keyingi davr adabiyotshunosligi taraqqiyoti uchun mustahkam nazariy asos yaratganini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda tanqidchilarning ilmiy qarashlari, adabiy-estetik mezonlari va adabiy jarayonni tadqiq etishdagi yondashuvlari o‘zaro qiyoslanib, davr adabiy tanqidining rivojlanish tendensiyalari yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir adabiyotshunos emas, balki 1960–70-yillar o‘zbek adabiy tanqidchiligining yetakchi namoyandalari va ularning ilmiy merosi yagona adabiy-tanqidiy jarayon doirasida umumlashtirilgan holda tahlil qilinadi. Muallif davr adabiy tanqidining metodologik tamoyillari, ilmiy yutuqlari va rivojlanish istiqbollari yuzasidan asosli ilmiy xulosalar chiqaradi.
Mazkur adabiy obzor o‘zbek adabiy tanqidchiligi tarixining muhim bosqichlaridan biri bo‘lgan 1960–70-yillar ilmiy-estetik tafakkurini yorituvchi muhim manbalardan hisoblanadi. Unda davr tanqidchiligining rivojlanish qonuniyatlari, yetakchi adabiyotshunoslarning ilmiy faoliyati va adabiy tanqid taraqqiyotining asosiy tamoyillari umumlashtirilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda adabiy tanqid tarixiga bag‘ishlangan adabiy obzor sifatida muhim nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.