Hikoya
Tanlangan
Mo`jiza bo`lib qolsin
Annotatsiya
Shukur Xolmirzaevning “Moʻjiza boʻlib qolsin” nomli maqolasi 1987-yil o‘zbek hikoyachiligida yuz bergan badiiy jarayonni keng qamrovda tahlil qiluvchi hikoyachilikka bag‘ishlangan adabiy obzor hisoblanadi. Muallif yil davomida matbuotda e’lon qilingan hikoyalarni kuzatib, ularning g‘oyaviy-badiiy saviyasi, obrazlar tizimi, syujet qurilishi, uslubiy izlanishlari va hikoyanavislarning ijodiy mahoratini qiyosiy tahlil qiladi. Maqolaning asosiy maqsadi 1987-yil hikoyachiligining umumiy manzarasini yaratish, uning yutuqlari va kamchiliklarini xolis baholash hamda hikoya janrining rivojlanish tendensiyalarini belgilashdan iborat.
Obzorda Hamila Ergashevaning “Malomat”, Dilshoda Saidolimovaning “Tanish ko‘chalar”, Salomat Vafoevaning “Shunday kun”, Erkin A’zamning “Vatanparvar”, Nurulla Otaxonovning “Oq bino oqshomlari”, Xayriddin Sultonovning “Plastinka”, Zoir Mamatjonovning “Muallifning eshigi”, Muhammad Salomning “Muxoraba”, Qamchibek Kenjaning “Solievning tashvishi”, Ne’mat Aminovning “Adir”, Shoim Bo‘taevning “Bahor shamoli”, Uxun Nazarovning “Mahallasi”, Norto‘xta Qilichevning “Barakalla”, Abduqosim Mamarasulovning “Taftish”, Olim Otaxonovning “Muhabbat, muhabbat…” va boshqa ko‘plab hikoyalar tahlil qilinadi. Muallif har bir asarni alohida baholash bilan birga, ularni o‘zaro qiyoslab, zamonaviy o‘zbek hikoyachiligining umumiy rivojlanish yo‘nalishlarini ko‘rsatadi.
Maqolada hikoyalarning syujet-kompozitsiyasi, konflikt qurilishi, qahramon xarakterini yaratish mahorati, psixologik tasvir, badiiy til va uslub masalalari chuqur tahlil qilinadi. Muallif hayotiylikdan uzoqlashgan, sun’iy konfliktlarga qurilgan, publitsistik ruh ustun kelgan hamda badiiy yechimi sust hikoyalarni tanqid qiladi. Shu bilan birga, inson ruhiyatini teran ochib bera olgan, hayot haqiqatini badiiy umumlashtirishga erishgan, kompozitsiyasi puxta va estetik ta’sir kuchiga ega hikoyalarni zamonaviy hikoyachilikning muvaffaqiyatli namunalari sifatida e’tirof etadi. Tanqidiy baholar dalillar bilan asoslanib, har bir asarning kuchli va zaif tomonlari xolis yoritiladi.
Muallif hikoyachilikning istiqboli haqida ham muhim nazariy xulosalar chiqaradi. Uning fikricha, zamonaviy hikoya hayot haqiqatini chuqur anglash, inson ruhiyatining murakkab qatlamlarini ochish va badiiy tafakkurning yangi imkoniyatlarini izlash orqali rivojlanadi. Hikoyaning muvaffaqiyati mavzuning dolzarbligidan ko‘ra, yozuvchining hayotni badiiy idrok etish darajasi, obraz yaratish mahorati va individual uslubiga bog‘liq ekanligi ta’kidlanadi. Shu bois muallif yosh hikoyanavislardan ijodiy jasorat, badiiy mas’uliyat va estetik didni talab qiladi.
Maqolaning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir hikoya yoki bitta yozuvchi emas, balki 1987-yilda yaratilgan o‘nlab hikoyalar yagona adabiy jarayon doirasida umumlashtirilib tahlil qilinadi. Muallif hikoyachilik taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlarini, poetik izlanishlarini va mavjud muammolarini qiyosiy tahlil orqali yoritadi. Shu jihatdan maqola adabiy obzor janrining muhim belgilarini — keng qamrovlilik, umumlashtirish va adabiy jarayonni baholash tamoyillarini to‘liq namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor 1987-yil o‘zbek hikoyachiligining badiiy manzarasini aks ettiruvchi muhim ilmiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda hikoyanavislarning ijodiy izlanishlari, hikoya janrining poetik imkoniyatlari, zamonaviy hikoyachilikning yutuqlari va kamchiliklari yuzasidan chuqur ilmiy umumlashmalar berilgan. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda, ayniqsa hikoyachilikka bag‘ishlangan adabiy obzorlarni o‘rganishda muhim nazariy va amaliy manba sifatida alohida ilmiy ahamiyat kasb etadi.
Obzorda Hamila Ergashevaning “Malomat”, Dilshoda Saidolimovaning “Tanish ko‘chalar”, Salomat Vafoevaning “Shunday kun”, Erkin A’zamning “Vatanparvar”, Nurulla Otaxonovning “Oq bino oqshomlari”, Xayriddin Sultonovning “Plastinka”, Zoir Mamatjonovning “Muallifning eshigi”, Muhammad Salomning “Muxoraba”, Qamchibek Kenjaning “Solievning tashvishi”, Ne’mat Aminovning “Adir”, Shoim Bo‘taevning “Bahor shamoli”, Uxun Nazarovning “Mahallasi”, Norto‘xta Qilichevning “Barakalla”, Abduqosim Mamarasulovning “Taftish”, Olim Otaxonovning “Muhabbat, muhabbat…” va boshqa ko‘plab hikoyalar tahlil qilinadi. Muallif har bir asarni alohida baholash bilan birga, ularni o‘zaro qiyoslab, zamonaviy o‘zbek hikoyachiligining umumiy rivojlanish yo‘nalishlarini ko‘rsatadi.
Maqolada hikoyalarning syujet-kompozitsiyasi, konflikt qurilishi, qahramon xarakterini yaratish mahorati, psixologik tasvir, badiiy til va uslub masalalari chuqur tahlil qilinadi. Muallif hayotiylikdan uzoqlashgan, sun’iy konfliktlarga qurilgan, publitsistik ruh ustun kelgan hamda badiiy yechimi sust hikoyalarni tanqid qiladi. Shu bilan birga, inson ruhiyatini teran ochib bera olgan, hayot haqiqatini badiiy umumlashtirishga erishgan, kompozitsiyasi puxta va estetik ta’sir kuchiga ega hikoyalarni zamonaviy hikoyachilikning muvaffaqiyatli namunalari sifatida e’tirof etadi. Tanqidiy baholar dalillar bilan asoslanib, har bir asarning kuchli va zaif tomonlari xolis yoritiladi.
Muallif hikoyachilikning istiqboli haqida ham muhim nazariy xulosalar chiqaradi. Uning fikricha, zamonaviy hikoya hayot haqiqatini chuqur anglash, inson ruhiyatining murakkab qatlamlarini ochish va badiiy tafakkurning yangi imkoniyatlarini izlash orqali rivojlanadi. Hikoyaning muvaffaqiyati mavzuning dolzarbligidan ko‘ra, yozuvchining hayotni badiiy idrok etish darajasi, obraz yaratish mahorati va individual uslubiga bog‘liq ekanligi ta’kidlanadi. Shu bois muallif yosh hikoyanavislardan ijodiy jasorat, badiiy mas’uliyat va estetik didni talab qiladi.
Maqolaning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir hikoya yoki bitta yozuvchi emas, balki 1987-yilda yaratilgan o‘nlab hikoyalar yagona adabiy jarayon doirasida umumlashtirilib tahlil qilinadi. Muallif hikoyachilik taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlarini, poetik izlanishlarini va mavjud muammolarini qiyosiy tahlil orqali yoritadi. Shu jihatdan maqola adabiy obzor janrining muhim belgilarini — keng qamrovlilik, umumlashtirish va adabiy jarayonni baholash tamoyillarini to‘liq namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor 1987-yil o‘zbek hikoyachiligining badiiy manzarasini aks ettiruvchi muhim ilmiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda hikoyanavislarning ijodiy izlanishlari, hikoya janrining poetik imkoniyatlari, zamonaviy hikoyachilikning yutuqlari va kamchiliklari yuzasidan chuqur ilmiy umumlashmalar berilgan. Shu sababli maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda, ayniqsa hikoyachilikka bag‘ishlangan adabiy obzorlarni o‘rganishda muhim nazariy va amaliy manba sifatida alohida ilmiy ahamiyat kasb etadi.