Qissa
Tanlangan
Nasrda ruhiyat tasviri
Annotatsiya
Malika Rustamovaning “Nasrda ruhiyat tasviri” nomli adabiy obzori mustaqillik davri o‘zbek qissachiligida inson ruhiyati, psixologik tasvir va badiiy tafakkurning rivojlanish xususiyatlarini yoritishga bag‘ishlangan. Adabiy obzorda zamonaviy qissalar yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy tahlil qilinib, yozuvchilarning inson qalbining murakkab kechinmalarini tasvirlashdagi mahorati, psixologizm, badiiy detal va estetik izlanishlari ilmiy-adabiy mezonlar asosida baholanadi. Muallif qissachilikda ruhiy tahlilning kuchayishi janr taraqqiyotining muhim belgilaridan biri ekanini asoslaydi.
Adabiy obzorda Xurshid Do‘stmuhammadning “Yo‘rg‘a”, Nazar Eshonqulning “Ozod qushlar”, Shukur Xolmirzayevning “Qora kun”, Shoyim Xolmirzayevning “Eloraslikning so‘nggi asarlari” (maqolada tilga olingan qissalar), shuningdek O‘tkir Hoshimov, Erkin A’zam, Normurod Norqobilov va boshqa yozuvchilarning qissalari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda insonning ichki kechinmalari, ruhiy iztiroblari, ma’naviy tanlovi, ezgulik va yovuzlik o‘rtasidagi kurash, hayot falsafasi hamda shaxs va jamiyat munosabatlarining badiiy talqiniga alohida e’tibor qaratadi.
Adabiy obzorda qissalarning syujet-kompozitsiyasi, xarakter yaratish mahorati, psixologik tasvir, ichki monolog, ramziy obrazlar, badiiy detal, til va uslub xususiyatlari asosiy tahlil mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Muallif inson ruhiy olamini tabiiy va ishonarli aks ettirgan, qahramonning ichki dunyosini chuqur ochib bergan hamda badiiy umumlashtirishga erishgan qissalarni yuksak baholaydi. Shu bilan birga, ayrim asarlarda uchraydigan voqeabandlikning sustligi, kompozitsion bo‘shliqlar va obrazlarning yetarlicha rivojlantirilmaganligi kabi kamchiliklarga ham tanqidiy munosabat bildiradi.
Muallif zamonaviy o‘zbek qissachiligining taraqqiyoti inson ruhiyatini chuqur tadqiq etish, psixologik tahlilni kuchaytirish va milliy badiiy tafakkurni yangilash bilan uzviy bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda yozuvchilarning individual uslubi, estetik qarashlari va ijodiy izlanishlari qiyosiy baholanib, zamonaviy qissachilikning rivojlanish yo‘nalishlari hamda janrning badiiy imkoniyatlari yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir qissa emas, balki mustaqillik davrida yaratilgan bir qator qissalar yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy va umumlashtiruvchi usulda tahlil qilinadi. Muallif turli yozuvchilarning qissalarini o‘zaro taqqoslab, zamonaviy o‘zbek qissachiligining poetik xususiyatlari, psixologizm tamoyillari va estetik rivojlanish tendensiyalari yuzasidan ilmiy xulosalar chiqaradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil va umumlashtirish ushbu adabiy obzorning asosiy janriy belgilarini yaqqol namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor mustaqillik davri o‘zbek qissachiligida inson ruhiyati va psixologik tasvirning badiiy ifodalanishini yorituvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda zamonaviy qissalarning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, yozuvchilarning ruhiy tahlil borasidagi ijodiy izlanishlari hamda qissachilik taraqqiyotining asosiy rivojlanish tamoyillari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar berilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda qissachilikka bag‘ishlangan muhim adabiy obzor namunalaridan biri sifatida nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
Adabiy obzorda Xurshid Do‘stmuhammadning “Yo‘rg‘a”, Nazar Eshonqulning “Ozod qushlar”, Shukur Xolmirzayevning “Qora kun”, Shoyim Xolmirzayevning “Eloraslikning so‘nggi asarlari” (maqolada tilga olingan qissalar), shuningdek O‘tkir Hoshimov, Erkin A’zam, Normurod Norqobilov va boshqa yozuvchilarning qissalari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda insonning ichki kechinmalari, ruhiy iztiroblari, ma’naviy tanlovi, ezgulik va yovuzlik o‘rtasidagi kurash, hayot falsafasi hamda shaxs va jamiyat munosabatlarining badiiy talqiniga alohida e’tibor qaratadi.
Adabiy obzorda qissalarning syujet-kompozitsiyasi, xarakter yaratish mahorati, psixologik tasvir, ichki monolog, ramziy obrazlar, badiiy detal, til va uslub xususiyatlari asosiy tahlil mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Muallif inson ruhiy olamini tabiiy va ishonarli aks ettirgan, qahramonning ichki dunyosini chuqur ochib bergan hamda badiiy umumlashtirishga erishgan qissalarni yuksak baholaydi. Shu bilan birga, ayrim asarlarda uchraydigan voqeabandlikning sustligi, kompozitsion bo‘shliqlar va obrazlarning yetarlicha rivojlantirilmaganligi kabi kamchiliklarga ham tanqidiy munosabat bildiradi.
Muallif zamonaviy o‘zbek qissachiligining taraqqiyoti inson ruhiyatini chuqur tadqiq etish, psixologik tahlilni kuchaytirish va milliy badiiy tafakkurni yangilash bilan uzviy bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda yozuvchilarning individual uslubi, estetik qarashlari va ijodiy izlanishlari qiyosiy baholanib, zamonaviy qissachilikning rivojlanish yo‘nalishlari hamda janrning badiiy imkoniyatlari yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir qissa emas, balki mustaqillik davrida yaratilgan bir qator qissalar yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy va umumlashtiruvchi usulda tahlil qilinadi. Muallif turli yozuvchilarning qissalarini o‘zaro taqqoslab, zamonaviy o‘zbek qissachiligining poetik xususiyatlari, psixologizm tamoyillari va estetik rivojlanish tendensiyalari yuzasidan ilmiy xulosalar chiqaradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil va umumlashtirish ushbu adabiy obzorning asosiy janriy belgilarini yaqqol namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor mustaqillik davri o‘zbek qissachiligida inson ruhiyati va psixologik tasvirning badiiy ifodalanishini yorituvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda zamonaviy qissalarning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, yozuvchilarning ruhiy tahlil borasidagi ijodiy izlanishlari hamda qissachilik taraqqiyotining asosiy rivojlanish tamoyillari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar berilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda qissachilikka bag‘ishlangan muhim adabiy obzor namunalaridan biri sifatida nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.