Qissa
Tanlangan
O'zbek adabiyotida qissachilik an`anasi
Annotatsiya
Sevara Boboyevaning “O‘zbek adabiyotida qissachilik an’anasi” nomli adabiy obzorida 2024-yilda yaratilgan o‘zbek qissachiligi namunalari umumlashtirilib, ularning mavzu ko‘lami, g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, obrazlar tizimi, qahramon ruhiyati hamda uslubiy izlanishlari tahlil qilinadi. Muallif yil davomida “Sharq yulduzi”, “Yoshlik” jurnallari va alohida to‘plamlarda chop etilgan qissalarni kuzatish orqali zamonaviy o‘zbek qissachiligining taraqqiyot tendensiyalarini belgilashga intiladi. Qissalar mavzu va yo‘nalishiga ko‘ra falsafiy-psixologik, ma’naviy-axloqiy, sarguzasht, tarixiy, avtobiografik va hajviy guruhlarga ajratilib o‘rganiladi.
Adabiy obzorda Temur Po‘latov va Sherzod Komil Xalilning “Odam atoning so‘nggi avlodi”, Shuhrat Matkarimning “Makar”, Bayram Alining “Bosiriq” va “Tunkezar bolalar”, Nabi Jaloliddinning “Meros”, Erpo‘lat Baxtning “Suronlarda kechgan bolalik”, Furqat Alimardonning “Qoraquya”, Rustam Jabborovning “Shahzodaning iqrorı”, Abbos Saidning “Munavvar qorining so‘nggi nidosi”, Muhammadxon Yusupovning “Ilk”, Orziqul Ergashning “Tursunboyining sarguzashtlari”, Murtazo Qarshiboyning “The pearl of the soul” (“Dil gavhari”) kabi qissalari tahlilga tortiladi. Ushbu asarlar misolida insonning ruhiy yolg‘izligi, begonalashuv, oila va muhabbat, sadoqat, vijdon, ma’naviy qadriyatlar, tarixiy xotira, bolalik kechinmalari hamda jamiyatdagi ayrim illatlarning badiiy talqini yoritiladi.
Muallif qissalarni baholashda psixologik tasvir, xarakter yaratish, syujet va kompozitsiya, til va uslub, dialog, badiiy detal hamda obrazlarning hayotiyligi kabi mezonlarga alohida e’tibor qaratadi. Tarixiy qissalarda o‘tmish shaxslarining ruhiy olamini yangicha rakursda yoritish, avtobiografik asarlarda shaxsiy xotiralar orqali davr haqiqatini aks ettirish, hajviy qissalarda esa kulgi vositasida ijtimoiy muammolarni fosh etish tendensiyalari ko‘rsatiladi. Shu bilan birga, ayrim qissalarda bayonchilikning ustunligi, publitsistik uslubga yaqinlashish va badiiy tugallikning yetishmasligi kabi kamchiliklar ham tanqidiy qayd etiladi.
Adabiy obzor yakunida 2024-yil o‘zbek qissachiligi mazmun va shakl jihatidan keng ko‘lamga ega bo‘lgani, unda fikr erkinligi, mavzu va uslub xilma-xilligi, tanqidiy ruh hamda inson va olam mohiyatini anglashga intilish ustuvor xususiyat sifatida namoyon bo‘lgani xulosalanadi. Muallif zamonaviy qissalarda an’anaviy janr imkoniyatlarining yangi badiiy izlanishlar bilan boyib borayotganini qayd etib, bu jarayonni o‘zbek qissachilik an’anasining yangi bosqichga ko‘tarilganidan dalolat beruvchi hodisa sifatida baholaydi.
Adabiy obzorda Temur Po‘latov va Sherzod Komil Xalilning “Odam atoning so‘nggi avlodi”, Shuhrat Matkarimning “Makar”, Bayram Alining “Bosiriq” va “Tunkezar bolalar”, Nabi Jaloliddinning “Meros”, Erpo‘lat Baxtning “Suronlarda kechgan bolalik”, Furqat Alimardonning “Qoraquya”, Rustam Jabborovning “Shahzodaning iqrorı”, Abbos Saidning “Munavvar qorining so‘nggi nidosi”, Muhammadxon Yusupovning “Ilk”, Orziqul Ergashning “Tursunboyining sarguzashtlari”, Murtazo Qarshiboyning “The pearl of the soul” (“Dil gavhari”) kabi qissalari tahlilga tortiladi. Ushbu asarlar misolida insonning ruhiy yolg‘izligi, begonalashuv, oila va muhabbat, sadoqat, vijdon, ma’naviy qadriyatlar, tarixiy xotira, bolalik kechinmalari hamda jamiyatdagi ayrim illatlarning badiiy talqini yoritiladi.
Muallif qissalarni baholashda psixologik tasvir, xarakter yaratish, syujet va kompozitsiya, til va uslub, dialog, badiiy detal hamda obrazlarning hayotiyligi kabi mezonlarga alohida e’tibor qaratadi. Tarixiy qissalarda o‘tmish shaxslarining ruhiy olamini yangicha rakursda yoritish, avtobiografik asarlarda shaxsiy xotiralar orqali davr haqiqatini aks ettirish, hajviy qissalarda esa kulgi vositasida ijtimoiy muammolarni fosh etish tendensiyalari ko‘rsatiladi. Shu bilan birga, ayrim qissalarda bayonchilikning ustunligi, publitsistik uslubga yaqinlashish va badiiy tugallikning yetishmasligi kabi kamchiliklar ham tanqidiy qayd etiladi.
Adabiy obzor yakunida 2024-yil o‘zbek qissachiligi mazmun va shakl jihatidan keng ko‘lamga ega bo‘lgani, unda fikr erkinligi, mavzu va uslub xilma-xilligi, tanqidiy ruh hamda inson va olam mohiyatini anglashga intilish ustuvor xususiyat sifatida namoyon bo‘lgani xulosalanadi. Muallif zamonaviy qissalarda an’anaviy janr imkoniyatlarining yangi badiiy izlanishlar bilan boyib borayotganini qayd etib, bu jarayonni o‘zbek qissachilik an’anasining yangi bosqichga ko‘tarilganidan dalolat beruvchi hodisa sifatida baholaydi.