She'riyat
Tanlangan
Qardoshlar nazmida yangragan navo
Annotatsiya
Normurod Narzullayevning “Qardoshlar nazmida yangragan navo” maqolasi adabiy obzorda muayyan mavzu — Samarqand obrazining qardosh xalqlar she’riyatidagi badiiy talqiniga bag‘ishlangan tematik-qiyosiy adabiy obzor sifatida ahamiyatlidir. Muallif Samarqandning tarixiy, madaniy va poetik obrazini turli xalqlar adabiyotida yoritgan ijodkorlar asarlari asosida kuzatadi. Maqolaning boshlanishidayoq Samarqandning qadimiy shahar sifatidagi tarixi, madaniy merosi, adabiy hayoti va turli xalqlar ijodkorlari uchun ilhom manbai bo‘lib kelgani ta’kidlanadi.
Adabiy obzorda Samarqand mavzusida yaratilgan turli she’riy asarlar va ularning mualliflari keng qamrab olinadi. Xususan, E. Yevtushenko, S. Samoylov, H. Olimjon, M. Mirzo, G. Qaybirbekov, N. Hazriy, A. Dobrin, S. Mirzayev, S. Shermuxamedov va boshqa ijodkorlarning Samarqand haqidagi asarlariga murojaat qilinadi. Shu tariqa turli ijodkorlarning badiiy tajribasi yagona mavzu doirasida jamlanib, Samarqand obrazining turli adabiyotlarda namoyon bo‘lish shakllari kuzatiladi.
Adabiy obzorda alohida she’rlarning mazmuni va badiiy xususiyatlari ham tahlil qilinadi. Jumladan, E. Yevtushenkoning “Samarqand bozori”, S. Samoylovning Samarqand haqidagi ijodiy qarashlari hamda boshqa shoirlarning asarlari misolida shaharning tabiati, tarixiy obidalari, me’moriy qiyofasi va xalq hayoti poetik tasvirlanganligi ko‘rsatiladi. Muallif she’riy parchalarni keltirish orqali ijodkorlarning Samarqand haqidagi tasavvurlarini bevosita matn asosida ochib beradi.
Maqolaning muhim obzorlilik belgilaridan biri qiyosiy yondashuvdir. Turli xalqlarga mansub shoirlarning Samarqand mavzusidagi asarlari o‘zaro qiyoslanib, ulardagi umumiy va individual jihatlar aniqlanadi. Ayrim ijodkorlarda Samarqand tarixiy shahar sifatida, boshqalarida uning go‘zal tabiati va me’moriy obidalari, yana ayrimlarida esa xalqning tarixiy xotirasi va ma’naviy hayoti bilan bog‘liq holda tasvirlanishi ko‘rsatiladi.
Adabiy obzorda Samarqand mavzusining o‘zbek, tojik, qirg‘iz va boshqa qardosh xalqlar adabiyotidagi talqinlari birgalikda ko‘rib chiqiladi. Shu jihatdan maqola faqat bitta milliy adabiyot doirasidagi tematik kuzatuv emas, balki qardosh xalqlar adabiyotini qiyosiy o‘rganishga asoslangan obzor xarakterini ham kasb etadi. Muallif turli adabiyotlarda bir xil mavzuning qanday o‘ziga xos badiiy talqin qilinganini ko‘rsatishga intiladi.
Maqolada folklor va xalq ijodiga ham murojaat qilinadi. Samarqand haqidagi xalq qo‘shiqlari, maqol va poetik tasvirlar orqali shaharning xalq xotirasidagi o‘rni ochib beriladi. Bu materiallar yozma she’riyatdagi Samarqand obrazining ildizlari va xalq poetik tafakkuri bilan aloqasini ko‘rsatishga xizmat qiladi.
Maqolaning yakuniy qismida qardosh shoirlarning Samarqand mavzusida yaratgan asarlari umumlashtirilib, ularning tarixiy, poetik va ma’naviy mazmuni baholanadi. Samarqand obrazi turli ijodkorlar talqinida tarix, madaniyat, go‘zallik, xalq hayoti va ma’naviy xotira bilan bog‘langan ko‘p qirrali badiiy obraz sifatida namoyon bo‘lishi ko‘rsatiladi.
Shu jihatdan “Qardoshlar nazmida yangragan navo”ni muayyan mavzuga bag‘ishlangan tematik-qiyosiy adabiy obzor sifatida baholash mumkin. Unda adabiy obzorga xos asosiy belgilar — bir mavzu doirasida ko‘plab ijodkor va asarlarni qamrab olish, badiiy namunalarni jamlash, qiyoslash, tahlil qilish, baholash va umumlashtirish tamoyillari izchil namoyon bo‘ladi. Mazkur maqola o‘zbek adabiyotida tematik va qiyosiy adabiy obzorlarning shakllanishini ko‘rsatadigan muhim materiallardan biri sifatida tadqiqotga kiritilishi mumkin.
Adabiy obzorda Samarqand mavzusida yaratilgan turli she’riy asarlar va ularning mualliflari keng qamrab olinadi. Xususan, E. Yevtushenko, S. Samoylov, H. Olimjon, M. Mirzo, G. Qaybirbekov, N. Hazriy, A. Dobrin, S. Mirzayev, S. Shermuxamedov va boshqa ijodkorlarning Samarqand haqidagi asarlariga murojaat qilinadi. Shu tariqa turli ijodkorlarning badiiy tajribasi yagona mavzu doirasida jamlanib, Samarqand obrazining turli adabiyotlarda namoyon bo‘lish shakllari kuzatiladi.
Adabiy obzorda alohida she’rlarning mazmuni va badiiy xususiyatlari ham tahlil qilinadi. Jumladan, E. Yevtushenkoning “Samarqand bozori”, S. Samoylovning Samarqand haqidagi ijodiy qarashlari hamda boshqa shoirlarning asarlari misolida shaharning tabiati, tarixiy obidalari, me’moriy qiyofasi va xalq hayoti poetik tasvirlanganligi ko‘rsatiladi. Muallif she’riy parchalarni keltirish orqali ijodkorlarning Samarqand haqidagi tasavvurlarini bevosita matn asosida ochib beradi.
Maqolaning muhim obzorlilik belgilaridan biri qiyosiy yondashuvdir. Turli xalqlarga mansub shoirlarning Samarqand mavzusidagi asarlari o‘zaro qiyoslanib, ulardagi umumiy va individual jihatlar aniqlanadi. Ayrim ijodkorlarda Samarqand tarixiy shahar sifatida, boshqalarida uning go‘zal tabiati va me’moriy obidalari, yana ayrimlarida esa xalqning tarixiy xotirasi va ma’naviy hayoti bilan bog‘liq holda tasvirlanishi ko‘rsatiladi.
Adabiy obzorda Samarqand mavzusining o‘zbek, tojik, qirg‘iz va boshqa qardosh xalqlar adabiyotidagi talqinlari birgalikda ko‘rib chiqiladi. Shu jihatdan maqola faqat bitta milliy adabiyot doirasidagi tematik kuzatuv emas, balki qardosh xalqlar adabiyotini qiyosiy o‘rganishga asoslangan obzor xarakterini ham kasb etadi. Muallif turli adabiyotlarda bir xil mavzuning qanday o‘ziga xos badiiy talqin qilinganini ko‘rsatishga intiladi.
Maqolada folklor va xalq ijodiga ham murojaat qilinadi. Samarqand haqidagi xalq qo‘shiqlari, maqol va poetik tasvirlar orqali shaharning xalq xotirasidagi o‘rni ochib beriladi. Bu materiallar yozma she’riyatdagi Samarqand obrazining ildizlari va xalq poetik tafakkuri bilan aloqasini ko‘rsatishga xizmat qiladi.
Maqolaning yakuniy qismida qardosh shoirlarning Samarqand mavzusida yaratgan asarlari umumlashtirilib, ularning tarixiy, poetik va ma’naviy mazmuni baholanadi. Samarqand obrazi turli ijodkorlar talqinida tarix, madaniyat, go‘zallik, xalq hayoti va ma’naviy xotira bilan bog‘langan ko‘p qirrali badiiy obraz sifatida namoyon bo‘lishi ko‘rsatiladi.
Shu jihatdan “Qardoshlar nazmida yangragan navo”ni muayyan mavzuga bag‘ishlangan tematik-qiyosiy adabiy obzor sifatida baholash mumkin. Unda adabiy obzorga xos asosiy belgilar — bir mavzu doirasida ko‘plab ijodkor va asarlarni qamrab olish, badiiy namunalarni jamlash, qiyoslash, tahlil qilish, baholash va umumlashtirish tamoyillari izchil namoyon bo‘ladi. Mazkur maqola o‘zbek adabiyotida tematik va qiyosiy adabiy obzorlarning shakllanishini ko‘rsatadigan muhim materiallardan biri sifatida tadqiqotga kiritilishi mumkin.