“Imaginations of Ancient Rome in 19th Century Historical Novels” (“XIX asr tarixiy romanlarida Qadimgi Rim tasavvurlari” / XIX asr tarixiy romanlariga bag‘ishlangan adabiy obzor).

Tom Stevenson tomonidan yozilgan mazkur maqolada adabiy obzorda (literary review) XIX asr tarixiy romanlarida Qadimgi Rim obrazining badiiy talqini qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif Rim imperiyasi tasvirining turli yozuvchilar ijodida qanday shakllanganini, tarixiy haqiqat va badiiy to‘qimaning o‘zaro munosabatini hamda ushbu romanlarning keyingi adabiyot va ommaviy madaniyatga ko‘rsatgan ta’sirini umumlashtiradi. Tadqiqotning asosiy maqsadi XIX asr tarixiy romanlarida Rim haqidagi tasavvurlarni qiyoslash, ularning XX asr madaniyatiga ta’sirini ko‘rsatish hamda tarixiy roman va tarixshunoslik o‘rtasidagi bog‘liqlikni yoritishdan iborat.

Adabiy obzorda (literary review) Edward Bulwer-Lyttonning The Last Days of Pompeii (Pompeyning so‘nggi kunlari), Charles Kingsleyning Hypatia (Gipatiya), Nicholas Wisemanning Fabiola (Fabiola), John Henry Newmanning Callista (Kallista), George Whyte-Melvillening The Gladiators (Gladiatorlar), Lew Wallacening Ben-Hur: A Tale of the Christ (Ben-Hur: Masih haqida qissa), Walter Paterning Marius the Epicurean (Epikurchi Marius), Frederic W. Farrarning Darkness and Dawn (Zulmat va tong), Gathering Clouds (Qalinlashayotgan bulutlar), Henryk Sienkiewiczning Quo Vadis? (Qayerga ketayapsan, ey Rabbim?) hamda G. A. Hentyning Beric the Briton (Britaniyalik Berik) romanlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda Rim imperiyasi, ilk nasroniylik, imperiya mafkurasi, diniy qarama-qarshiliklar, axloqiy tanazzul, qahramonlik va tarixiy xotira masalalarining badiiy talqinini umumlashtiradi.

Maqolada tarixiy romanlarning Viktoriya davri diniy, siyosiy va madaniy qarashlari bilan uzviy bog‘liqligi ko‘rsatilib, Rim obrazi ba’zan qudrat va sivilizatsiya, ba’zan esa zulm, tanazzul va axloqiy inqiroz timsoli sifatida talqin qilinishi tahlil etiladi. Muallif, shuningdek, ushbu romanlarning XX asr tarixiy filmlari, xususan Gladiator filmi va boshqa Rim haqidagi ekran asarlariga ko‘rsatgan ta’sirini ham yoritadi. Tarixiy romanlarning ommaviy madaniyat va tarixiy tasavvurlar shakllanishidagi o‘rni alohida baholanadi.

Tadqiqot yakunida adabiy obzorda (literary review) XIX asr tarixiy romanlari Qadimgi Rimni har xil mafkuraviy va estetik qarashlar asosida tasvirlagani, biroq ularning barchasi Rimni zamonaviy jamiyat muammolarini yorituvchi badiiy model sifatida talqin qilgani xulosalanadi. Muallif tarixiy romanlar tarixshunoslikdan ko‘ra kengroq tasavvur uyg‘otishini, ular tarixiy xotira va ommaviy ong shakllanishiga kuchli ta’sir ko‘rsatganini ta’kidlaydi. Shu jihatdan mazkur tadqiqot XIX asr tarixiy romanlariga bag‘ishlangan adabiy obzor (literary review) sifatida tarixiy badiiy asarlarni qiyosiy umumlashtiruvchi va ularning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlarini tizimli yorituvchi muhim ilmiy manba hisoblanadi.