She'riyat
Tanlangan
Iztirobning tarixi
Annotatsiya
Yashar Qosimovning “Iztirobning tarixi” nomli adabiy obzorida 1980-yillar o‘zbek she’riyatining poetik xususiyatlari, badiiy tafakkurdagi yangilanishlar hamda zamonaviy she’riyat taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Muallif yangi o‘zbek she’riyatining rivojlanish jarayonini ko‘plab shoirlar ijodi misolida yoritib, ularning badiiy izlanishlari, poetik mahorati va estetik qarashlarini qiyosiy tahlil qiladi. Obzorning asosiy maqsadi yangi she’riyatning g‘oyaviy-badiiy qiyofasi va poetik taraqqiyotini ilmiy-estetik mezonlar asosida umumlashtirishdan iborat.
Adabiy obzorda Asqad Muxtor, Abdulla Oripov, Erkin Vohidov, Omon Matjon, Usmon Azim, Shavkat Rahmon, Muhammad Yusuf, Rauf Parfi, Faxriyor, Azim Suyun, Mirpo‘lat Mirzo, Nuriddin Shukurov va boshqa zamonaviy shoirlarning she’rlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning ijodida inson ruhiyati, iztirob, Vatan, tarixiy xotira, erkinlik, ma’naviyat va zamon muammolarining badiiy talqinini poetik mezonlar asosida baholab, yangi she’riyatning umumiy rivojlanish tendensiyalarini ochib beradi.
Maqolada she’riy obrazlar tizimi, ramziy ifoda, metafora, poetik tafakkur, falsafiy mushohada, lirik qahramon xarakteri, badiiy til va uslub masalalari chuqur tahlil qilinadi. Muallif she’riyatdagi ichki dramatizm, inson ruhiyatining murakkab qatlamlarini ochishga intilish, poetik fikrning yangilanishi va badiiy shakl izlanishlarini zamonaviy she’riyatning muhim yutug‘i sifatida e’tirof etadi. Shu bilan birga, sun’iy pafos, obrazlarning takrorlanishi va shaklbozlikka moyillik kabi ayrim kamchiliklar ham tanqidiy ruhda baholanadi.
Muallif yangi she’riyat taraqqiyoti milliy poetik an’analarni zamonaviy badiiy tafakkur bilan uyg‘unlashtirish, insonning ichki kechinmalarini teran ifodalash va poetik tasvir vositalarini yangilash bilan bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda shoirlarning individual uslubi, obraz yaratish mahorati va falsafiy mushohadalari qiyosiy tahlil qilinib, zamonaviy o‘zbek she’riyatining poetik taraqqiyoti yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi.
Maqolaning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir shoir emas, balki zamonaviy o‘zbek she’riyatining ko‘plab namunalari yagona adabiy jarayon doirasida tahlil qilinadi. Muallif turli shoirlarning poetik qarashlari va badiiy izlanishlarini qiyosiy baholab, yangi o‘zbek she’riyatining estetik tamoyillari, rivojlanish yo‘nalishlari va poetik xususiyatlarini ilmiy asosda umumlashtiradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil, adabiy jarayonni yaxlit baholash va umumlashtirish maqolaning adabiy obzori sifatidagi ilmiy qimmatini belgilaydi.
Mazkur adabiy obzor 1980-yillar oxiridagi o‘zbek she’riyatining badiiy taraqqiyoti va poetik tafakkurdagi yangilanishlarni aks ettiruvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda zamonaviy shoirlarning ijodi tizimli ravishda tahlil qilinib, she’riyatning g‘oyaviy-estetik xususiyatlari, badiiy yutuqlari va rivojlanish istiqbollari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar beriladi. Shu sababli ushbu maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda adabiy obzorning muhim namunalaridan biri sifatida alohida ilmiy ahamiyat kasb etadi.
Adabiy obzorda Asqad Muxtor, Abdulla Oripov, Erkin Vohidov, Omon Matjon, Usmon Azim, Shavkat Rahmon, Muhammad Yusuf, Rauf Parfi, Faxriyor, Azim Suyun, Mirpo‘lat Mirzo, Nuriddin Shukurov va boshqa zamonaviy shoirlarning she’rlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning ijodida inson ruhiyati, iztirob, Vatan, tarixiy xotira, erkinlik, ma’naviyat va zamon muammolarining badiiy talqinini poetik mezonlar asosida baholab, yangi she’riyatning umumiy rivojlanish tendensiyalarini ochib beradi.
Maqolada she’riy obrazlar tizimi, ramziy ifoda, metafora, poetik tafakkur, falsafiy mushohada, lirik qahramon xarakteri, badiiy til va uslub masalalari chuqur tahlil qilinadi. Muallif she’riyatdagi ichki dramatizm, inson ruhiyatining murakkab qatlamlarini ochishga intilish, poetik fikrning yangilanishi va badiiy shakl izlanishlarini zamonaviy she’riyatning muhim yutug‘i sifatida e’tirof etadi. Shu bilan birga, sun’iy pafos, obrazlarning takrorlanishi va shaklbozlikka moyillik kabi ayrim kamchiliklar ham tanqidiy ruhda baholanadi.
Muallif yangi she’riyat taraqqiyoti milliy poetik an’analarni zamonaviy badiiy tafakkur bilan uyg‘unlashtirish, insonning ichki kechinmalarini teran ifodalash va poetik tasvir vositalarini yangilash bilan bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda shoirlarning individual uslubi, obraz yaratish mahorati va falsafiy mushohadalari qiyosiy tahlil qilinib, zamonaviy o‘zbek she’riyatining poetik taraqqiyoti yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi.
Maqolaning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir shoir emas, balki zamonaviy o‘zbek she’riyatining ko‘plab namunalari yagona adabiy jarayon doirasida tahlil qilinadi. Muallif turli shoirlarning poetik qarashlari va badiiy izlanishlarini qiyosiy baholab, yangi o‘zbek she’riyatining estetik tamoyillari, rivojlanish yo‘nalishlari va poetik xususiyatlarini ilmiy asosda umumlashtiradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil, adabiy jarayonni yaxlit baholash va umumlashtirish maqolaning adabiy obzori sifatidagi ilmiy qimmatini belgilaydi.
Mazkur adabiy obzor 1980-yillar oxiridagi o‘zbek she’riyatining badiiy taraqqiyoti va poetik tafakkurdagi yangilanishlarni aks ettiruvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda zamonaviy shoirlarning ijodi tizimli ravishda tahlil qilinib, she’riyatning g‘oyaviy-estetik xususiyatlari, badiiy yutuqlari va rivojlanish istiqbollari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar beriladi. Shu sababli ushbu maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda adabiy obzorning muhim namunalaridan biri sifatida alohida ilmiy ahamiyat kasb etadi.