Turli mavzular
Tanlangan
Oltin O'rda o'zbek adabiyoti
Annotatsiya
Maxsud Qurbaniyazovning “Oltin O‘rda o‘zbek adabiyoti” nomli adabiy obzorida Oltin O‘rda davri o‘zbek adabiyotining shakllanishi, uning o‘ziga xos estetik tamoyillari, g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari hamda XIV asr hikoyachiligining taraqqiyot yo‘nalishlari umumlashtirib tahlil qilinadi. Muallif Oltin O‘rda adabiy muhitida turkiy til va adabiyotning mavqei kuchayganini, bu davr adabiyotining axloqiy-ta’limiy va diniy-ma’rifiy qarashlar asosida rivojlanganini ta’kidlaydi. Shuningdek, Oltin O‘rda adabiy muhiti O‘rta Osiyo va Bulg‘or hududlari o‘rtasidagi adabiy-madaniy aloqalarni ta’minlovchi muhim vosita bo‘lgani ko‘rsatiladi.
Adabiy obzorda, asosan, Nosiruddin Burhoniddin Rabg‘uziyning “Qisasi Rabg‘uziy” hamda Mahmud Ali ibn as-Saroiyning “Nahj ul-farodis” asarlari misolida XIV asr hikoyachiligining yetakchi xususiyatlari ochib beriladi. “Qisasi Rabg‘uziy” tarkibidagi Yusuf qissasi, Yusuf va Zulayxo bilan bog‘liq syujetlar, Horun ar-Rashid haqidagi hikoyalar tahlili orqali qissa tarkibida hikoyat, rivoyat, xabar, latifa kabi kichik janrlarning o‘zaro munosabati yoritiladi. Muallif ushbu hikoyalarning faqat voqealarni bayon etish emas, balki asarning asosiy g‘oyasini ochish, voqealarni o‘zaro bog‘lash va qahramonlarning axloqiy fazilatlarini namoyon qilish vazifasini bajarganini ko‘rsatadi.
Obzorda “Nahj ul-farodis” tarkibidagi hikoyatlar ham tahlil qilinib, ularda halollik, qanoat, saxovat, rostgo‘ylik, komillik kabi insoniy fazilatlarning targ‘ib etilishi hamda yolg‘on, g‘iybat, kibr, hasad, zino, haromxo‘rlik singari illatlarning qoralanishi qayd etiladi. Shu asosda Oltin O‘rda davri hikoyachiligida didaktik ruh, tarixiylik, axloqiy-ma’rifiy yo‘nalish va xalq og‘zaki ijodi bilan uzviy aloqadorlik yetakchi badiiy xususiyatlar sifatida namoyon bo‘lishi asoslanadi.
Adabiy obzor yakunida Oltin O‘rda davri adabiyoti o‘zbek mumtoz adabiyoti tarixining muhim bosqichi sifatida baholanib, “Qisasi Rabg‘uziy” va “Nahj ul-farodis” XIV asr o‘zbek hikoyachiligining estetik va didaktik tamoyillarini namoyon etuvchi muhim adabiy yodgorliklar ekanligi xulosalanadi. Muallif mazkur davr hikoyachiligini tarixiylik, xalq og‘zaki ijodiga yaqinlik, ma’naviy-axloqiy tarbiya va inson kamoloti g‘oyalarining ustuvorligi bilan tavsiflaydi. Shu jihatdan obzor Oltin O‘rda adabiy muhitining o‘zbek adabiyoti taraqqiyotidagi o‘rnini hamda uning keyingi mumtoz adabiy an’analar bilan bog‘liqligini yoritishi bilan ahamiyatlidir.
Adabiy obzorda, asosan, Nosiruddin Burhoniddin Rabg‘uziyning “Qisasi Rabg‘uziy” hamda Mahmud Ali ibn as-Saroiyning “Nahj ul-farodis” asarlari misolida XIV asr hikoyachiligining yetakchi xususiyatlari ochib beriladi. “Qisasi Rabg‘uziy” tarkibidagi Yusuf qissasi, Yusuf va Zulayxo bilan bog‘liq syujetlar, Horun ar-Rashid haqidagi hikoyalar tahlili orqali qissa tarkibida hikoyat, rivoyat, xabar, latifa kabi kichik janrlarning o‘zaro munosabati yoritiladi. Muallif ushbu hikoyalarning faqat voqealarni bayon etish emas, balki asarning asosiy g‘oyasini ochish, voqealarni o‘zaro bog‘lash va qahramonlarning axloqiy fazilatlarini namoyon qilish vazifasini bajarganini ko‘rsatadi.
Obzorda “Nahj ul-farodis” tarkibidagi hikoyatlar ham tahlil qilinib, ularda halollik, qanoat, saxovat, rostgo‘ylik, komillik kabi insoniy fazilatlarning targ‘ib etilishi hamda yolg‘on, g‘iybat, kibr, hasad, zino, haromxo‘rlik singari illatlarning qoralanishi qayd etiladi. Shu asosda Oltin O‘rda davri hikoyachiligida didaktik ruh, tarixiylik, axloqiy-ma’rifiy yo‘nalish va xalq og‘zaki ijodi bilan uzviy aloqadorlik yetakchi badiiy xususiyatlar sifatida namoyon bo‘lishi asoslanadi.
Adabiy obzor yakunida Oltin O‘rda davri adabiyoti o‘zbek mumtoz adabiyoti tarixining muhim bosqichi sifatida baholanib, “Qisasi Rabg‘uziy” va “Nahj ul-farodis” XIV asr o‘zbek hikoyachiligining estetik va didaktik tamoyillarini namoyon etuvchi muhim adabiy yodgorliklar ekanligi xulosalanadi. Muallif mazkur davr hikoyachiligini tarixiylik, xalq og‘zaki ijodiga yaqinlik, ma’naviy-axloqiy tarbiya va inson kamoloti g‘oyalarining ustuvorligi bilan tavsiflaydi. Shu jihatdan obzor Oltin O‘rda adabiy muhitining o‘zbek adabiyoti taraqqiyotidagi o‘rnini hamda uning keyingi mumtoz adabiy an’analar bilan bog‘liqligini yoritishi bilan ahamiyatlidir.