She'riyat
Tanlangan
She`r jasorat she`r joziba
Annotatsiya
Yo‘ldosh Solijonovning “Ijod — jasorat, she’r — joziba” nomli maqolasi o‘zbek yosh shoirlarining ilk she’riy to‘plamlarini adabiy-estetik mezonlar asosida tahlil etishga bag‘ishlangan adabiy-tanqidiy obzordir. Muallif adabiyotga endigina kirib kelayotgan ijodkorlarning birinchi kitoblari orqali zamonaviy she’riyatning rivojlanish tendensiyalari, badiiy tafakkur darajasi, poetik izlanishlari hamda yosh avlod ijodining umumiy holatini yoritishga intiladi.
Maqolada Ibrohim Musayev, Ahmad Toshxo‘jayev, Tursun Ali, Ismoil To‘xtamishev, Ibrohim Azimboev, Temur Norbek, Usmon Fayziy, Xosiyat Bobomurodova, Dilbar Haydarova, Xudoyberdi Eshonqulov, Erkatoy Shukurov kabi yosh shoirlarning ilk she’riy to‘plamlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning mavzu tanlovi, poetik tafakkuri, obraz yaratish mahorati, til va uslub xususiyatlari, falsafiy mushohada darajasi hamda she’riy ifodadagi individuallikni baholab, har bir ijodkorning kuchli va zaif tomonlarini aniq misollar asosida ko‘rsatadi.
Maqolada yosh shoirlar ijodidagi dolzarb masalalar – Vatan, xalq, inson, mehnat, muhabbat va zamon ruhini badiiy aks ettirish muammolari keng yoritiladi. Muallif chinakam she’riyat faqat mavzuning dolzarbligi bilan emas, balki obrazli tafakkur, poetik yangilik, individual uslub va badiiy mahorat bilan belgilanishini ta’kidlaydi. Shu bilan birga, ayrim to‘plamlarda uchraydigan shiorbozlik, qoliplashgan iboralar, sun’iy pafos, poetik obrazlarning sustligi va umumiylikka berilish kabi kamchiliklar tanqidiy ruhda ochib beriladi.
Muallif alohida kitoblarni baholash bilan cheklanmay, ular asosida zamonaviy yoshlar she’riyatining umumiy manzarasini yaratadi. Birinchi kitoblar misolida yangi avlod ijodkorlarining estetik izlanishlari, adabiy jarayondagi o‘rni va istiqbollari haqida umumlashma xulosalar chiqariladi. Qiyosiy tahlil, tanqidiy baho va adabiy jarayonni yaxlit holda yoritish maqolaning panoramali adabiy obzor xususiyatini belgilaydi.
Mazkur maqola 1980-yillar o‘zbek adabiy tanqidchiligida yosh shoirlarning ilk ijodiy tajribalarini kompleks baholagan muhim adabiy obzor namunalaridan biri hisoblanadi. Unda adabiy jarayonni kuzatish, bir guruh ijodkorlarning asarlarini qiyosiy tahlil qilish, ularning badiiy izlanishlarini baholash va zamonaviy she’riyat taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlarini belgilash adabiy obzor janrining muhim xususiyatlari sifatida namoyon bo‘ladi. Shu jihatdan maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda muhim ilmiy manbalardan biri sanaladi.
Maqolada Ibrohim Musayev, Ahmad Toshxo‘jayev, Tursun Ali, Ismoil To‘xtamishev, Ibrohim Azimboev, Temur Norbek, Usmon Fayziy, Xosiyat Bobomurodova, Dilbar Haydarova, Xudoyberdi Eshonqulov, Erkatoy Shukurov kabi yosh shoirlarning ilk she’riy to‘plamlari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ularning mavzu tanlovi, poetik tafakkuri, obraz yaratish mahorati, til va uslub xususiyatlari, falsafiy mushohada darajasi hamda she’riy ifodadagi individuallikni baholab, har bir ijodkorning kuchli va zaif tomonlarini aniq misollar asosida ko‘rsatadi.
Maqolada yosh shoirlar ijodidagi dolzarb masalalar – Vatan, xalq, inson, mehnat, muhabbat va zamon ruhini badiiy aks ettirish muammolari keng yoritiladi. Muallif chinakam she’riyat faqat mavzuning dolzarbligi bilan emas, balki obrazli tafakkur, poetik yangilik, individual uslub va badiiy mahorat bilan belgilanishini ta’kidlaydi. Shu bilan birga, ayrim to‘plamlarda uchraydigan shiorbozlik, qoliplashgan iboralar, sun’iy pafos, poetik obrazlarning sustligi va umumiylikka berilish kabi kamchiliklar tanqidiy ruhda ochib beriladi.
Muallif alohida kitoblarni baholash bilan cheklanmay, ular asosida zamonaviy yoshlar she’riyatining umumiy manzarasini yaratadi. Birinchi kitoblar misolida yangi avlod ijodkorlarining estetik izlanishlari, adabiy jarayondagi o‘rni va istiqbollari haqida umumlashma xulosalar chiqariladi. Qiyosiy tahlil, tanqidiy baho va adabiy jarayonni yaxlit holda yoritish maqolaning panoramali adabiy obzor xususiyatini belgilaydi.
Mazkur maqola 1980-yillar o‘zbek adabiy tanqidchiligida yosh shoirlarning ilk ijodiy tajribalarini kompleks baholagan muhim adabiy obzor namunalaridan biri hisoblanadi. Unda adabiy jarayonni kuzatish, bir guruh ijodkorlarning asarlarini qiyosiy tahlil qilish, ularning badiiy izlanishlarini baholash va zamonaviy she’riyat taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlarini belgilash adabiy obzor janrining muhim xususiyatlari sifatida namoyon bo‘ladi. Shu jihatdan maqola “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda muhim ilmiy manbalardan biri sanaladi.