nasriy asarlar
Tanlangan
Tiniq tasvirlar ta`siri
Annotatsiya
Abdulla Ulug‘ovning “Tiniq tasvirlar ta’siri” nomli adabiy obzori mustaqillik davri o‘zbek nasrida yuz bergan badiiy yangilanishlar, hikoya va qissalarda inson ruhiyati hamda hayot haqiqatining badiiy talqini masalalarini yoritishga bag‘ishlangan. Adabiy obzorda zamonaviy nasriy asarlar yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy tahlil qilinib, yozuvchilarning badiiy tafakkuri, obraz yaratish mahorati, estetik izlanishlari va milliy adabiyot taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi ilmiy-estetik mezonlar asosida baholanadi. Muallif zamonaviy o‘zbek nasrining rivojlanish tamoyillarini umumlashtirib, uning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlarini ochib beradi.
Adabiy obzorda O‘tkir Hoshimovning “Otalar va bolalar” qissasi, Omon Muxtorning “Ayollar mamlakati va saltanati”, Xurshid Do‘stmuhammadning “Jajman”, Shoyim Bo‘tayevning “Shamol o‘yini”, Erkin A’zamning “Jannat o‘zi qaydadir”, Nazar Eshonqulning “Qora kitob”, Normurod Norqobilov, Abduqayum Yo‘ldoshev va boshqa yozuvchilarning hikoya hamda qissalari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda inson ruhiyati, ma’naviy qadriyatlar, axloqiy tanlov, jamiyat va shaxs munosabatlari, hayot falsafasi hamda zamonaviy insonning ichki kechinmalari qanday badiiy ifodalanganini atroflicha yoritadi.
Adabiy obzorda nasriy asarlarning syujet-kompozitsiyasi, xarakter yaratish mahorati, psixologik tahlil, badiiy detal, ramziy obrazlar, til va uslub, muallif konsepsiyasi hamda badiiy umumlashtirish darajasi asosiy tahlil mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Muallif hayot haqiqatini teran badiiy mushohada orqali ifodalagan, inson qalbining murakkab kechinmalarini ishonarli tasvirlagan va estetik yaxlitlikka erishgan asarlarni yuqori baholaydi. Shu bilan birga, ayrim nasriy asarlarda uchraydigan kompozitsion bo‘shliqlar, publitsistik ruhning kuchayishi, obrazlarning yetarlicha ochilmaganligi va badiiy umumlashtirishdagi sustlik kabi kamchiliklarga ham tanqidiy munosabat bildiradi.
Muallif zamonaviy o‘zbek nasrining taraqqiyoti milliy adabiy an’analarni davom ettirish, inson ruhiyatini chuqur tadqiq etish va badiiy tafakkurni yangilash bilan chambarchas bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda yozuvchilarning individual uslubi, estetik qarashlari va ijodiy izlanishlari qiyosiy baholanib, mustaqillik davri o‘zbek nasrining rivojlanish yo‘nalishlari yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir asar emas, balki mustaqillik davrida yaratilgan ko‘plab hikoya va qissalar yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy va umumlashtiruvchi usulda tahlil qilinadi. Muallif turli yozuvchilarning nasriy asarlarini o‘zaro taqqoslab, zamonaviy o‘zbek nasrining poetik xususiyatlari, estetik mezonlari va rivojlanish tendensiyalari yuzasidan asosli ilmiy xulosalar chiqaradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil va adabiy jarayonni yaxlit baholash ushbu adabiy obzorning muhim janriy belgilarini namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor mustaqillik davri o‘zbek nasrida yuz bergan badiiy yangilanishlar va estetik izlanishlarni yorituvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda zamonaviy hikoya va qissalarning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, yozuvchilarning ijodiy mahorati hamda nasr taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar berilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda mustaqillik davri nasriga bag‘ishlangan muhim adabiy obzor namunalaridan biri sifatida nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
Adabiy obzorda O‘tkir Hoshimovning “Otalar va bolalar” qissasi, Omon Muxtorning “Ayollar mamlakati va saltanati”, Xurshid Do‘stmuhammadning “Jajman”, Shoyim Bo‘tayevning “Shamol o‘yini”, Erkin A’zamning “Jannat o‘zi qaydadir”, Nazar Eshonqulning “Qora kitob”, Normurod Norqobilov, Abduqayum Yo‘ldoshev va boshqa yozuvchilarning hikoya hamda qissalari qiyosiy tahlil qilinadi. Muallif ushbu asarlarda inson ruhiyati, ma’naviy qadriyatlar, axloqiy tanlov, jamiyat va shaxs munosabatlari, hayot falsafasi hamda zamonaviy insonning ichki kechinmalari qanday badiiy ifodalanganini atroflicha yoritadi.
Adabiy obzorda nasriy asarlarning syujet-kompozitsiyasi, xarakter yaratish mahorati, psixologik tahlil, badiiy detal, ramziy obrazlar, til va uslub, muallif konsepsiyasi hamda badiiy umumlashtirish darajasi asosiy tahlil mezonlari sifatida qo‘llaniladi. Muallif hayot haqiqatini teran badiiy mushohada orqali ifodalagan, inson qalbining murakkab kechinmalarini ishonarli tasvirlagan va estetik yaxlitlikka erishgan asarlarni yuqori baholaydi. Shu bilan birga, ayrim nasriy asarlarda uchraydigan kompozitsion bo‘shliqlar, publitsistik ruhning kuchayishi, obrazlarning yetarlicha ochilmaganligi va badiiy umumlashtirishdagi sustlik kabi kamchiliklarga ham tanqidiy munosabat bildiradi.
Muallif zamonaviy o‘zbek nasrining taraqqiyoti milliy adabiy an’analarni davom ettirish, inson ruhiyatini chuqur tadqiq etish va badiiy tafakkurni yangilash bilan chambarchas bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Adabiy obzorda yozuvchilarning individual uslubi, estetik qarashlari va ijodiy izlanishlari qiyosiy baholanib, mustaqillik davri o‘zbek nasrining rivojlanish yo‘nalishlari yuzasidan muhim ilmiy umumlashmalar beriladi.
Adabiy obzorning ilmiy ahamiyati shundaki, unda alohida bir asar emas, balki mustaqillik davrida yaratilgan ko‘plab hikoya va qissalar yagona adabiy jarayon doirasida qiyosiy va umumlashtiruvchi usulda tahlil qilinadi. Muallif turli yozuvchilarning nasriy asarlarini o‘zaro taqqoslab, zamonaviy o‘zbek nasrining poetik xususiyatlari, estetik mezonlari va rivojlanish tendensiyalari yuzasidan asosli ilmiy xulosalar chiqaradi. Keng qamrovli qiyosiy tahlil va adabiy jarayonni yaxlit baholash ushbu adabiy obzorning muhim janriy belgilarini namoyon etadi.
Mazkur adabiy obzor mustaqillik davri o‘zbek nasrida yuz bergan badiiy yangilanishlar va estetik izlanishlarni yorituvchi muhim adabiy-tanqidiy manbalardan biridir. Unda zamonaviy hikoya va qissalarning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, yozuvchilarning ijodiy mahorati hamda nasr taraqqiyotining asosiy yo‘nalishlari yuzasidan umumlashgan ilmiy xulosalar berilgan. Shu sababli ushbu adabiy obzor “O‘zbek adabiyotida adabiy obzor janri” mavzusini tadqiq etishda mustaqillik davri nasriga bag‘ishlangan muhim adabiy obzor namunalaridan biri sifatida nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.