nasriy asarlar
Tanlangan
Umid va ishonch
Annotatsiya
Isroil Mirzayevning “Umid va ishonch” nomli adabiy obzorida 1980-yillar o‘zbek nasrining, xususan, qissa va hikoyachilikning g‘oyaviy-badiiy taraqqiyoti, ijodkorlarning inson va jamiyat munosabatlarini tasvirlashdagi izlanishlari keng tahlil qilinadi. Muallif davr nasrida hayot haqiqatiga real yondashish, insonning murakkab ruhiy dunyosini ochish, vijdon, e’tiqod, adolat, shaxs erki, inson qadr-qimmati va fuqarolik mas’uliyati kabi masalalarning kuchayib borayotganini adabiy jarayonning muhim xususiyati sifatida belgilaydi. Murod Muhammad Do‘stning “Iste’fo”, “Lolazor”, “Galatepaga qaytish”, Xayriddin Sultonovning “Ajib kunlarning birida”, Tog‘ay Murodning “Qo‘shiq”, Erkin A’zamovning “Javob”, Asad Dilmurodovning “Tog‘lar, sukut saqlamang”, G‘affor Hotamovning “Quduq tepasidagi oy”, “Evrilish”, Shukur Xolmirzayevning “Yashil Niva”, “Ustoz”, “Xumor”, Rajabboy Raupovning “Ona so‘z” kabi asarlari misolida davr nasrining mavzu va muammo doirasi yoritiladi.
Obzorda oddiy insonni asar markaziga olib chiqish, qahramonning ma’naviy-ruhiy olamini psixologik tahlil vositasida ochish hamda shaxs taqdiri orqali jamiyatdagi ijtimoiy-axloqiy ziddiyatlarni ko‘rsatish tendensiyasiga alohida e’tibor qaratilgan. Muallif mansabparastlik, poraxo‘rlik, ikkiyuzlamachilik, loqaydlik, adolatsizlik va ma’naviy tubanlik kabi illatlarning badiiy talqinini tahlil qilib, ularga qarshi vijdon, halollik, e’tiqod va insoniy qadr-qimmat tushunchalarini qo‘yadi. Shuningdek, asarlarning badiiy mukammalligi xarakterlarning hayotiyligi, ruhiy kechinmalarning ishonarliligi, konfliktning tabiiyligi va yozuvchining aniq fuqarolik pozitsiyasi bilan bog‘liq holda baholanadi. Ayrim asarlardagi xarakter rivojining yetarlicha asoslanmaganligi, ruhiy burilishlarning sun’iyligi hamda badiiy tadqiqotdagi mantiqiy nomuvofiqliklar tanqid qilinadi. Obzor yakunida adabiyot “so‘z san’ati” ekanligi ta’kidlanib, kitobxon yozuvchidan hayot haqiqatini chuqur badiiy tadqiq etish, yangi xarakter va badiiy kashfiyotlar yaratishni kutishi qayd etiladi. Shu jihatdan maqola 1980-yillar o‘zbek nasridagi yangilanish, tanqidiy ruh, psixologizm va ijtimoiy-ma’naviy muammolarga yuzlanish tendensiyalarini umumlashtiruvchi adabiy obzor sifatida ahamiyat kasb etadi.
Obzorda oddiy insonni asar markaziga olib chiqish, qahramonning ma’naviy-ruhiy olamini psixologik tahlil vositasida ochish hamda shaxs taqdiri orqali jamiyatdagi ijtimoiy-axloqiy ziddiyatlarni ko‘rsatish tendensiyasiga alohida e’tibor qaratilgan. Muallif mansabparastlik, poraxo‘rlik, ikkiyuzlamachilik, loqaydlik, adolatsizlik va ma’naviy tubanlik kabi illatlarning badiiy talqinini tahlil qilib, ularga qarshi vijdon, halollik, e’tiqod va insoniy qadr-qimmat tushunchalarini qo‘yadi. Shuningdek, asarlarning badiiy mukammalligi xarakterlarning hayotiyligi, ruhiy kechinmalarning ishonarliligi, konfliktning tabiiyligi va yozuvchining aniq fuqarolik pozitsiyasi bilan bog‘liq holda baholanadi. Ayrim asarlardagi xarakter rivojining yetarlicha asoslanmaganligi, ruhiy burilishlarning sun’iyligi hamda badiiy tadqiqotdagi mantiqiy nomuvofiqliklar tanqid qilinadi. Obzor yakunida adabiyot “so‘z san’ati” ekanligi ta’kidlanib, kitobxon yozuvchidan hayot haqiqatini chuqur badiiy tadqiq etish, yangi xarakter va badiiy kashfiyotlar yaratishni kutishi qayd etiladi. Shu jihatdan maqola 1980-yillar o‘zbek nasridagi yangilanish, tanqidiy ruh, psixologizm va ijtimoiy-ma’naviy muammolarga yuzlanish tendensiyalarini umumlashtiruvchi adabiy obzor sifatida ahamiyat kasb etadi.