Osiyo adabiyoti
Tanlangan
“Turkiyada yerosti adabiyoti va Hakan Günday romanlarida yerosti adabiyotining izlari” (Underground Literature in Turkey and the Traces of Underground Literature in Hakan Günday’s Novels / Turkiyada yerosti adabiyoti va Hakan Günday romanlarida yerosti adabiyotining izlari).
Annotatsiya
Evren Karataşning “Türkiye’de Yeraltı Edebiyatı ve Hakan Günday’ın Romanlarında Yeraltı Edebiyatının İzleri” (“Turkiyada isyonkor adabiyot va Hakan Günday romanlarida isyonkor adabiyotning izlari”) nomli adabiy obzori zamonaviy turk adabiyotida shakllangan “yeraltı adabiyoti” (“isyonkor adabiyot”) hodisasini tahlil qilishga bag‘ishlangan bo‘lib, bu tushuncha sodda tilda aytganda — jamiyat tomonidan “noqulay” deb topilgan, odob-axloq, siyosat yoki diniy me’yorlarga zid bo‘lgan, lekin hayotning qorong‘u, yashirin tomonlarini ochib beruvchi adabiyot turini anglatadi.
Mazkur obzor “ZfWT – Zeitschrift für die Welt der Türken (Journal of the World of Turks)” jurnalining 2010-yilgi sonida chop etilgan bo‘lib, unda Karataş turk adabiyotidagi yangi oqim — “yeraltı adabiyoti” (“isyonkor adabiyot”)ning shakllanishi, g‘oyaviy ildizlari, asosiy xususiyatlari va bu oqimning eng yorqin vakili Hakan Günday ijodida qanday aks etganini ilmiy tahlil qiladi.
Bu adabiy obzor shakl jihatdan ilmiy-tahliliy, mazmun jihatidan esa falsafiy, ijtimoiy va psixologik yo‘nalishlarni o‘zida mujassam etgan. Muallif o‘z tadqiqotini adabiyot, falsafa, sotsiologiya va madaniyatshunoslik nuqtayi nazarlarini birlashtirgan interdisiplinar yondashuv asosida olib boradi. Shu bois u “yeraltı adabiyoti” (“isyonkor adabiyot”)ni faqat estetik oqim emas, balki o‘z davrining madaniy-ijtimoiy holatini ifodalovchi adabiy fenomen sifatida talqin etadi.
Karataşning fikricha, “yeraltı adabiyoti” (“isyonkor adabiyot”) Turkiyada XX asr oxiri va XXI asr boshlarida, ayniqsa 1990-yillardan so‘ng shakllangan. Bu jarayon mamlakatdagi siyosiy beqarorlik, 1980-yilgi harbiy to‘ntarishning ijtimoiy oqibatlari, postmodernizmning kirib kelishi va shaxs erkinligi haqidagi global bahslar bilan chambarchas bog‘liq. Shu sababli bu adabiy oqim klassik realizmdan yoki modernistik yo‘nalishlardan farqli o‘laroq, inson ruhining qorong‘u, “past” qatlamlariga, ya’ni inson ichki inqiroziga e’tibor qaratadi.
Obzorda muallif Hakan Günday ijodini asosiy tahlil markaziga qo‘yadi. U Gündayning “Kinyas ve Kayra” (2000), “Zargana” (2002) va “Piç” (2003) romanlarini “yeraltı adabiyoti” (“isyonkor adabiyot”) namunasi sifatida ko‘rib chiqadi. Bu asarlarda jamiyatdan chetlashgan, ichki azob va bo‘shliq hissi bilan yashovchi, ma’nosiz hayotdan qochishga urinuvchi shaxslar tasvirlanadi. Karataş bu obrazlarni “anti-kahramonlar” deb ataydi — ular jamiyatning qoidalarini rad etadi, axloqiy me’yorlarni buzadi va shu orqali o‘zining mavjudligini his qiladi.
Shu tarzda, matnning har bir joyida “yeraltı adabiyoti” so‘zi bilan birga uning sinonimi sifatida (“isyonkor adabiyot”) keltirilgan, bu esa o‘quvchi uchun atamaning mazmunini yanada tushunarli qiladi.
Evren Karataşning “Türkiye’de Yeraltı Edebiyatı ve Hakan Günday’ın Romanlarında Yeraltı Edebiyatının İzleri” (“Turkiyada isyonkor adabiyot va Hakan Günday romanlarida isyonkor adabiyotning izlari”) nomli adabiy obzorida zamonaviy turk yozuvchisi Hakan Günday ijodi markaziy o‘rinni egallaydi. Muallif aynan Gündayning uchta mashhur asarini — “Kinyas ve Kayra” (2000), “Zargana” (2002) va “Piç” (2003) romanlarini — isyonkor adabiyot (“yeraltı adabiyoti”) yo‘nalishining eng yorqin namunasi sifatida tahlil qiladi. Ushbu asarlar turk jamiyatida mustahkam o‘rnashgan axloqiy me’yorlar, diniy cheklovlar va ijtimoiy bosimlarga qarshi yozilgan falsafiy-isyonkor matnlar sifatida talqin etiladi.
Avvalo, “Kinyas ve Kayra” romanida ikki qahramon — Kinyas va Kayraning ruhiy izlanishlari, o‘zligini topish jarayoni, hayotning ma’nosizligi bilan kurashi aks etadi. Bu asarda ekzistensializm falsafasining ta’siri kuchli bo‘lib, qahramonlar erkinlikni yovuzlik, azob va o‘lim orqali anglaydilar. Ular jamiyatning qoidalarini rad etib, insoniyatning soxta qadriyatlariga qarshi chiqadilar. Karataşning fikricha, bu roman isyonkor adabiyotning markaziy g‘oyasini — “insonning ma’nosizlik ichidan ozodlik izlashini” eng to‘liq ifoda etadi.
Bundan tashqari, “Zargana” romanida insonning ichki zulmati, og‘riq va zo‘ravonlik orqali o‘zini anglash jarayoni tasvirlanadi. Günday bu asarda inson ruhining eng tuban, ammo eng chin qirralarini ochib beradi. Karataş bu roman orqali muallifning insonni faqat ijtimoiy mavjudot emas, balki ichki azoblar bilan yashaydigan, o‘zini og‘riq orqali tanib oladigan mavjudot sifatida ko‘rsatganini ta’kidlaydi. Shu jihatdan “Zargana” inson ruhining “og‘riqli uyg‘onishi”ni ifodalaydi.
Shuningdek, “Piç” romanida shaxsning jamiyat tomonidan chetlatilishi, “begonalik” hissi va identifikatsiya muammolari asosiy o‘rinni egallaydi. Roman qahramoni — o‘zini jamiyatga mansub his qilmaydigan, “piç” (ya’ni, ota-onasi noma’lum) inson obrazidir. U jamiyat tomonidan rad etilgan bo‘lishiga qaramay, aynan shu holatda o‘zining haqiqiy “men”ini topadi. Karataşning fikricha, “Piç” romanida isyon ruhining eng yuqori darajasi namoyon bo‘ladi — bu asarda qahramon insoniyatni, axloqni va hayotning o‘zini shubha ostiga oladi.
Evren Karataş ushbu uch asarni yagona tizimda o‘rganadi. Uning fikricha, “Kinyas ve Kayra”, “Zargana” va “Piç” romanlarini birlashtiruvchi umumiy jihat — insonning ichki bo‘shlig‘i, jamiyatdan ajralganligi va ozodlikka intilish jarayonidir. Bu romanlarda qahramonlar jamiyatning soxta qadriyatlariga qarshi ichki kurash olib boradilar, yovuzlik va og‘riq orqali haqiqatni his qiladilar. Shu sababli Karataş Gündayni Turkiyada isyonkor adabiyot (“yeraltı adabiyoti”)ning asoschisi deb hisoblaydi.
Umuman olganda, obzorda tahlil qilingan asarlar inson ruhining qorong‘u tomonlarini, ichki iztirob, yovuzlik, azob va yolg‘izlik orqali o‘zini anglash jarayonini badiiy shaklda ifoda etadi. Karataşning tahliliga ko‘ra, bu romanlar zamonaviy turk adabiyotidagi eng keskin falsafiy yo‘nalishni — “insonning ichki isyoni va ruhiy ozodlikka intilishi”ni ifodalovchi asarlardir. Shu tariqa, “Kinyas ve Kayra”, “Zargana” va “Piç” romanlari Günday ijodining markaziy uchligi bo‘lib, ular orqali isyonkor adabiyot (“yeraltı adabiyoti”)ning asosiy tamoyillari aniq shakl olgan.
Evren Karataşning “Türkiye’de Yeraltı Edebiyatı ve Hakan Günday’ın Romanlarında Yeraltı Edebiyatının İzleri” (“Turkiyada isyonkor adabiyot va Hakan Günday romanlarida isyonkor adabiyotning izlari”) nomli adabiy obzori Hakan Günday ijodini tahlil qilish orqali zamonaviy turk adabiyotida shakllangan “yeraltı adabiyoti” yoki “isyonkor adabiyot” hodisasini yoritishga qaratilgan. Obzor muallifi isyonkor adabiyot fenomenini falsafiy, ijtimoiy va badiiy jihatdan talqin etib, bu yo‘nalishning o‘ziga xos tamoyillarini ochib beradi. Shu bois mazkur adabiy obzor nafaqat bir yozuvchi ijodini, balki butun bir davr adabiy tendensiyasini ifodalovchi ilmiy-nazariy tahlil sifatida ahamiyatlidir.
Mazkur obzorning ijobiy jihatlari avvalo, uning yangilik xarakterida namoyon bo‘ladi. Evren Karataş turk adabiyotida ilgari deyarli o‘rganilmagan “yeraltı adabiyoti” (“isyonkor adabiyot”) yo‘nalishini birinchi marta ilmiy tahlil darajasiga olib chiqadi. U bu adabiy hodisani faqat badiiy oqim sifatida emas, balki madaniy va falsafiy jarayon sifatida ko‘rib chiqadi. Günday romanlarida insonning ichki bo‘shlig‘i, jamiyatga qarshi ruhiy isyon va ma’nosiz hayotdan ozodlik izlash g‘oyalari markazga qo‘yiladi. Shu orqali muallif adabiy matnni psixologik va ekzistensial tahlil bilan boyitadi.
Shuningdek, Karataş Gündayning “Kinyas ve Kayra”, “Zargana” va “Piç” romanlarini bir-biri bilan bog‘liq tizimda o‘rganadi. U bu uch asarni insonning ichki inqirozi va ozodlikka intilishi nuqtai nazaridan talqin etib, ular orqali isyonkor adabiyotning umumiy g‘oyaviy yo‘nalishini belgilaydi. Muallifning bu yondashuvi obzorning ilmiy asosini mustahkamlaydi, chunki u Günday ijodini alohida emas, balki kengroq falsafiy va ijtimoiy kontekstda ko‘rsatadi.
Bundan tashqari, obzor falsafiy chuqurlik bilan ajralib turadi. Evren Karataş Günday romanlarini tahlil qilishda Dostoyevski, Sartre, Bataille va Camus kabi mutafakkirlarning g‘oyalariga tayanib, isyonkor adabiyotning falsafiy ildizlarini ochib beradi. Shu sababli obzor faqat adabiyotshunoslik doirasida emas, balki falsafa va ijtimoiy tafakkur nuqtai nazaridan ham muhim o‘rin tutadi.
Ammo obzorning kamchiliklari ham mavjud. Eng avvalo, muallif “yeraltı adabiyoti” (“isyonkor adabiyot”) atamasining chegaralarini aniq belgilamagan. Ba’zida bu tushuncha postmodern adabiyot yoki ekzistensial adabiyot bilan aralashtirib yuboriladi, natijada janrning o‘ziga xos belgilari to‘liq aniqlik kasb etmaydi.
Yana bir muhim kamchilik shundaki, tahlil faqat Hakan Günday ijodiga qaratilgan. Agar muallif isyonkor adabiyotning boshqa vakillari bilan taqqoslov olib borganida, masalan Alper Canıgüz yoki İlhami Algör kabi yozuvchilarning asarlarini ham qamrab olganida, bu obzor yanada kengroq nazariy qamrovga ega bo‘lar edi.
Bundan tashqari, Karataşning tahlili asosan falsafiy jihatlarga qaratilgani sababli, Günday romanlarining badiiy shakli, til boyligi va estetik uslubi yuzaki yoritilgan. Obzorda asarlarning o‘quvchi tomonidan qabul qilinishi, ularning jamiyatdagi rezonansi haqida ham yetarli tahlil mavjud emas. Shu sababli obzorning ijtimoiy adabiy tahlil qismi nazariy darajada qolgan.
Shunga qaramay, mazkur adabiy obzor o‘z ilmiy va adabiy qiymatini yo‘qotmaydi. Aksincha, Evren Karataşning bu ishi zamonaviy turk adabiyotidagi yangi falsafiy oqimlarni o‘rganish uchun muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda, Karataşning obzori Hakan Günday ijodi misolida “insonning ichki isyoni”, “ozodlikka intilish” va “ma’nosizlikka qarshi kurash” g‘oyalarini chuqur tahlil qilgan, turk adabiyotidagi “isyonkor adabiyot” hodisasini ilmiy-nazariy asosda mustahkamlovchi ahamiyatli tadqiqotdir. Obzorning kuchli tomonlari — yangilik, falsafiy asos, interdisiplinar yondashuv va chuqur tahlil bo‘lsa, kamchiliklari — janr chegaralarining noaniqligi hamda badiiy va ijtimoiy tahlilning yetarli darajada bo‘lmasligidir. Shu bilan birga, bu obzor isyonkor adabiyotning mohiyatini tushunishda muhim ilmiy manba sifatida qadrlanadi.
Mazkur obzor “ZfWT – Zeitschrift für die Welt der Türken (Journal of the World of Turks)” jurnalining 2010-yilgi sonida chop etilgan bo‘lib, unda Karataş turk adabiyotidagi yangi oqim — “yeraltı adabiyoti” (“isyonkor adabiyot”)ning shakllanishi, g‘oyaviy ildizlari, asosiy xususiyatlari va bu oqimning eng yorqin vakili Hakan Günday ijodida qanday aks etganini ilmiy tahlil qiladi.
Bu adabiy obzor shakl jihatdan ilmiy-tahliliy, mazmun jihatidan esa falsafiy, ijtimoiy va psixologik yo‘nalishlarni o‘zida mujassam etgan. Muallif o‘z tadqiqotini adabiyot, falsafa, sotsiologiya va madaniyatshunoslik nuqtayi nazarlarini birlashtirgan interdisiplinar yondashuv asosida olib boradi. Shu bois u “yeraltı adabiyoti” (“isyonkor adabiyot”)ni faqat estetik oqim emas, balki o‘z davrining madaniy-ijtimoiy holatini ifodalovchi adabiy fenomen sifatida talqin etadi.
Karataşning fikricha, “yeraltı adabiyoti” (“isyonkor adabiyot”) Turkiyada XX asr oxiri va XXI asr boshlarida, ayniqsa 1990-yillardan so‘ng shakllangan. Bu jarayon mamlakatdagi siyosiy beqarorlik, 1980-yilgi harbiy to‘ntarishning ijtimoiy oqibatlari, postmodernizmning kirib kelishi va shaxs erkinligi haqidagi global bahslar bilan chambarchas bog‘liq. Shu sababli bu adabiy oqim klassik realizmdan yoki modernistik yo‘nalishlardan farqli o‘laroq, inson ruhining qorong‘u, “past” qatlamlariga, ya’ni inson ichki inqiroziga e’tibor qaratadi.
Obzorda muallif Hakan Günday ijodini asosiy tahlil markaziga qo‘yadi. U Gündayning “Kinyas ve Kayra” (2000), “Zargana” (2002) va “Piç” (2003) romanlarini “yeraltı adabiyoti” (“isyonkor adabiyot”) namunasi sifatida ko‘rib chiqadi. Bu asarlarda jamiyatdan chetlashgan, ichki azob va bo‘shliq hissi bilan yashovchi, ma’nosiz hayotdan qochishga urinuvchi shaxslar tasvirlanadi. Karataş bu obrazlarni “anti-kahramonlar” deb ataydi — ular jamiyatning qoidalarini rad etadi, axloqiy me’yorlarni buzadi va shu orqali o‘zining mavjudligini his qiladi.
Shu tarzda, matnning har bir joyida “yeraltı adabiyoti” so‘zi bilan birga uning sinonimi sifatida (“isyonkor adabiyot”) keltirilgan, bu esa o‘quvchi uchun atamaning mazmunini yanada tushunarli qiladi.
Evren Karataşning “Türkiye’de Yeraltı Edebiyatı ve Hakan Günday’ın Romanlarında Yeraltı Edebiyatının İzleri” (“Turkiyada isyonkor adabiyot va Hakan Günday romanlarida isyonkor adabiyotning izlari”) nomli adabiy obzorida zamonaviy turk yozuvchisi Hakan Günday ijodi markaziy o‘rinni egallaydi. Muallif aynan Gündayning uchta mashhur asarini — “Kinyas ve Kayra” (2000), “Zargana” (2002) va “Piç” (2003) romanlarini — isyonkor adabiyot (“yeraltı adabiyoti”) yo‘nalishining eng yorqin namunasi sifatida tahlil qiladi. Ushbu asarlar turk jamiyatida mustahkam o‘rnashgan axloqiy me’yorlar, diniy cheklovlar va ijtimoiy bosimlarga qarshi yozilgan falsafiy-isyonkor matnlar sifatida talqin etiladi.
Avvalo, “Kinyas ve Kayra” romanida ikki qahramon — Kinyas va Kayraning ruhiy izlanishlari, o‘zligini topish jarayoni, hayotning ma’nosizligi bilan kurashi aks etadi. Bu asarda ekzistensializm falsafasining ta’siri kuchli bo‘lib, qahramonlar erkinlikni yovuzlik, azob va o‘lim orqali anglaydilar. Ular jamiyatning qoidalarini rad etib, insoniyatning soxta qadriyatlariga qarshi chiqadilar. Karataşning fikricha, bu roman isyonkor adabiyotning markaziy g‘oyasini — “insonning ma’nosizlik ichidan ozodlik izlashini” eng to‘liq ifoda etadi.
Bundan tashqari, “Zargana” romanida insonning ichki zulmati, og‘riq va zo‘ravonlik orqali o‘zini anglash jarayoni tasvirlanadi. Günday bu asarda inson ruhining eng tuban, ammo eng chin qirralarini ochib beradi. Karataş bu roman orqali muallifning insonni faqat ijtimoiy mavjudot emas, balki ichki azoblar bilan yashaydigan, o‘zini og‘riq orqali tanib oladigan mavjudot sifatida ko‘rsatganini ta’kidlaydi. Shu jihatdan “Zargana” inson ruhining “og‘riqli uyg‘onishi”ni ifodalaydi.
Shuningdek, “Piç” romanida shaxsning jamiyat tomonidan chetlatilishi, “begonalik” hissi va identifikatsiya muammolari asosiy o‘rinni egallaydi. Roman qahramoni — o‘zini jamiyatga mansub his qilmaydigan, “piç” (ya’ni, ota-onasi noma’lum) inson obrazidir. U jamiyat tomonidan rad etilgan bo‘lishiga qaramay, aynan shu holatda o‘zining haqiqiy “men”ini topadi. Karataşning fikricha, “Piç” romanida isyon ruhining eng yuqori darajasi namoyon bo‘ladi — bu asarda qahramon insoniyatni, axloqni va hayotning o‘zini shubha ostiga oladi.
Evren Karataş ushbu uch asarni yagona tizimda o‘rganadi. Uning fikricha, “Kinyas ve Kayra”, “Zargana” va “Piç” romanlarini birlashtiruvchi umumiy jihat — insonning ichki bo‘shlig‘i, jamiyatdan ajralganligi va ozodlikka intilish jarayonidir. Bu romanlarda qahramonlar jamiyatning soxta qadriyatlariga qarshi ichki kurash olib boradilar, yovuzlik va og‘riq orqali haqiqatni his qiladilar. Shu sababli Karataş Gündayni Turkiyada isyonkor adabiyot (“yeraltı adabiyoti”)ning asoschisi deb hisoblaydi.
Umuman olganda, obzorda tahlil qilingan asarlar inson ruhining qorong‘u tomonlarini, ichki iztirob, yovuzlik, azob va yolg‘izlik orqali o‘zini anglash jarayonini badiiy shaklda ifoda etadi. Karataşning tahliliga ko‘ra, bu romanlar zamonaviy turk adabiyotidagi eng keskin falsafiy yo‘nalishni — “insonning ichki isyoni va ruhiy ozodlikka intilishi”ni ifodalovchi asarlardir. Shu tariqa, “Kinyas ve Kayra”, “Zargana” va “Piç” romanlari Günday ijodining markaziy uchligi bo‘lib, ular orqali isyonkor adabiyot (“yeraltı adabiyoti”)ning asosiy tamoyillari aniq shakl olgan.
Evren Karataşning “Türkiye’de Yeraltı Edebiyatı ve Hakan Günday’ın Romanlarında Yeraltı Edebiyatının İzleri” (“Turkiyada isyonkor adabiyot va Hakan Günday romanlarida isyonkor adabiyotning izlari”) nomli adabiy obzori Hakan Günday ijodini tahlil qilish orqali zamonaviy turk adabiyotida shakllangan “yeraltı adabiyoti” yoki “isyonkor adabiyot” hodisasini yoritishga qaratilgan. Obzor muallifi isyonkor adabiyot fenomenini falsafiy, ijtimoiy va badiiy jihatdan talqin etib, bu yo‘nalishning o‘ziga xos tamoyillarini ochib beradi. Shu bois mazkur adabiy obzor nafaqat bir yozuvchi ijodini, balki butun bir davr adabiy tendensiyasini ifodalovchi ilmiy-nazariy tahlil sifatida ahamiyatlidir.
Mazkur obzorning ijobiy jihatlari avvalo, uning yangilik xarakterida namoyon bo‘ladi. Evren Karataş turk adabiyotida ilgari deyarli o‘rganilmagan “yeraltı adabiyoti” (“isyonkor adabiyot”) yo‘nalishini birinchi marta ilmiy tahlil darajasiga olib chiqadi. U bu adabiy hodisani faqat badiiy oqim sifatida emas, balki madaniy va falsafiy jarayon sifatida ko‘rib chiqadi. Günday romanlarida insonning ichki bo‘shlig‘i, jamiyatga qarshi ruhiy isyon va ma’nosiz hayotdan ozodlik izlash g‘oyalari markazga qo‘yiladi. Shu orqali muallif adabiy matnni psixologik va ekzistensial tahlil bilan boyitadi.
Shuningdek, Karataş Gündayning “Kinyas ve Kayra”, “Zargana” va “Piç” romanlarini bir-biri bilan bog‘liq tizimda o‘rganadi. U bu uch asarni insonning ichki inqirozi va ozodlikka intilishi nuqtai nazaridan talqin etib, ular orqali isyonkor adabiyotning umumiy g‘oyaviy yo‘nalishini belgilaydi. Muallifning bu yondashuvi obzorning ilmiy asosini mustahkamlaydi, chunki u Günday ijodini alohida emas, balki kengroq falsafiy va ijtimoiy kontekstda ko‘rsatadi.
Bundan tashqari, obzor falsafiy chuqurlik bilan ajralib turadi. Evren Karataş Günday romanlarini tahlil qilishda Dostoyevski, Sartre, Bataille va Camus kabi mutafakkirlarning g‘oyalariga tayanib, isyonkor adabiyotning falsafiy ildizlarini ochib beradi. Shu sababli obzor faqat adabiyotshunoslik doirasida emas, balki falsafa va ijtimoiy tafakkur nuqtai nazaridan ham muhim o‘rin tutadi.
Ammo obzorning kamchiliklari ham mavjud. Eng avvalo, muallif “yeraltı adabiyoti” (“isyonkor adabiyot”) atamasining chegaralarini aniq belgilamagan. Ba’zida bu tushuncha postmodern adabiyot yoki ekzistensial adabiyot bilan aralashtirib yuboriladi, natijada janrning o‘ziga xos belgilari to‘liq aniqlik kasb etmaydi.
Yana bir muhim kamchilik shundaki, tahlil faqat Hakan Günday ijodiga qaratilgan. Agar muallif isyonkor adabiyotning boshqa vakillari bilan taqqoslov olib borganida, masalan Alper Canıgüz yoki İlhami Algör kabi yozuvchilarning asarlarini ham qamrab olganida, bu obzor yanada kengroq nazariy qamrovga ega bo‘lar edi.
Bundan tashqari, Karataşning tahlili asosan falsafiy jihatlarga qaratilgani sababli, Günday romanlarining badiiy shakli, til boyligi va estetik uslubi yuzaki yoritilgan. Obzorda asarlarning o‘quvchi tomonidan qabul qilinishi, ularning jamiyatdagi rezonansi haqida ham yetarli tahlil mavjud emas. Shu sababli obzorning ijtimoiy adabiy tahlil qismi nazariy darajada qolgan.
Shunga qaramay, mazkur adabiy obzor o‘z ilmiy va adabiy qiymatini yo‘qotmaydi. Aksincha, Evren Karataşning bu ishi zamonaviy turk adabiyotidagi yangi falsafiy oqimlarni o‘rganish uchun muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda, Karataşning obzori Hakan Günday ijodi misolida “insonning ichki isyoni”, “ozodlikka intilish” va “ma’nosizlikka qarshi kurash” g‘oyalarini chuqur tahlil qilgan, turk adabiyotidagi “isyonkor adabiyot” hodisasini ilmiy-nazariy asosda mustahkamlovchi ahamiyatli tadqiqotdir. Obzorning kuchli tomonlari — yangilik, falsafiy asos, interdisiplinar yondashuv va chuqur tahlil bo‘lsa, kamchiliklari — janr chegaralarining noaniqligi hamda badiiy va ijtimoiy tahlilning yetarli darajada bo‘lmasligidir. Shu bilan birga, bu obzor isyonkor adabiyotning mohiyatini tushunishda muhim ilmiy manba sifatida qadrlanadi.